آموزش حافظه فعال بر بازداری و عملکرد خواندن دانش‌آموزان دارای ناتوانی یادگیری خاص (نارساخوان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تخصصی، استادیار روانشناسی تربیتی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

2 کارشناس ارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر،ایران

چکیده

مقدمه: پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش حافظه فعال بر بازداری و عملکرد خواندن دانش­آموزان دارای ناتوانی یادگیری نارساخوان صورت گرفت. روش: روش این پژوهش شبه­آزمایشی با طرح پیش­آزمون-پس­آزمون و پیگیری با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل ۳۷۲ دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خواندن پایه سوم، چهارم و پنجم ابتدایی ارجاع داده‌شده از سوی مدارس به مرکز ناتوانی یادگیری آموزش و پرورش شهر بوشهر بود که از بین آن‌ها به ­روش نمونه‌گیری در دسترس، ۷۵ نفر که ویژگی‌های لازم از نظر ملاک‌های ورود را داشتند فهرست و سپس ۴۰ دانش‌آموز پس از تشخیص ناتوانی یادگیری خواندن توسط روان‌شناس‌های مرکز ناتوانی یادگیری آموزش و پرورش شهر بوشهر و همچنین مصاحبه بالینی ساختاریافته، انتخاب و به‌شکل تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل در هر گروه ۲۰ نفر گمارش شدند. ابزارهای سنجش شامل چک­لیست نشانگان نارساخوانی، مصاحبه بالینی ساختاریافته، مقیاس هوش تجدیدنظر شده وکسلر کودکان، آزمون خواندن و نارساخوانی نما و آزمون استروپ بود. گروه آزمایش تحت آموزش حافظه فعال، طی ۱۸ جلسه ۴۵ دقیقه­ ای قرار گرفت و گروه کنترل، هیچگونه درمانی دریافت نکرد. برای تجزیه و تحلیل آماری داده­ها از روش تحلیل واریانس اندازه­گیری مکرر استفاده شد.  یافته­ ها: تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر نشان داد که بین میانگین نمرات پیش­آزمون و پس­آزمون گروه آزمایش و کنترل تفاوت معناداری وجود دارد. آموزش حافظه فعال در گروه آزمایش موجب افزایش نمرات بازداری (03/0= P) و عملکرد خواندن (۰1/0= P) شده است و این تاثیر در مرحله پیگیری دو ماهه پایدار ماند (۰۰۱/0˂ P).نتیجه­ گیری: با توجه به یافته­های بدست­آمده از مطالعه حاضر می­توان نتیجه­گیری کرد که آموزش حافظه کاری می­تواند به عنوان یک روش مداخله­ای در بازداری و بهبود عملکرد خواندن دانش­آموزان با ناتوانی یادگیری نارساخوانی استفاده شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of Working Memory Training on Inhibition and Reading Performance of Students with Specific Learning Disabilities (Dyslexia)

نویسندگان [English]

  • yousef dehghani 1
  • nozhatozaman moradi 2
1 Ph.D., Assistant Professor of Educational Psychology, Persian Gulf University, Boushehr, Iran
2 M.A of General Psychology, Persian Gulf University, Boushehr, Iran
چکیده [English]

Introduction: This study was aimed to examine effectiveness of working memory training on inhibition and reading performance of students with dyslexia. Method: This study was semi-experimental pre-test, post-test, and follow-up with control and experimental group. The statistical population consisted of 372 third- to fifth-grade male primary students with all kinds of learning disabilities who had been referred by the schools to the Center for Learning Disabilities of Bushehr province’s Department of Education. Of these, using convenience sampling and considering the requirements of the research project, 75 students were short-listed in the first stage, and of these, 40 students were selected and assigned to an experimental group and a control group. The measurement tools consisted of Dyslexia Symptom Checklist, the Clinical Interview, Wechsler Intelligence Scale of Children-Revised, Reading and dyslexia test and Stroop test. The experimental group experienced the working memory training group therapy in 18 sessions of 45 minutes twice a week and the control group did not receive any treatment. For statistical data analysis, variance analysis with repeated measures is used. Results: Findings showed that working memory training has a significant effect on inhibition (pConclusion: Finally, we may conclude that working memory training, as an effective and functional intervention, could be used to improve inhibition and reading performance of students with dyslexia.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Working memory
  • Inhibition
  • reading performance
  • dyslexia
سادوک، بنیامین جیمز؛ سادوک، ویرجینیا الکوت. (۱۳۹۵). خلاصه روانپزشکی (علوم رفتاری، روانپزشکی بالینی). جلد سوم. ترجمه فرزین رضاعی.انتشارات ارجمند. (تاریخ انتشار به زبان اصلی: 2015).

ارجمندنیا، علی­ اکبر؛ رفیع­خواه، محسن. (1393). نقش حافظه فعال در ­­عملکرد کارکردهای اجرایی دانش­آموزان با ناتوانی یادگیری. مجله رواتشناسی و روان­پزشکی شناخت، 1، 3، ۴۳-۳۱.

امینایی، فرشته؛ موسوی­نسب، محمدحسین. (1393). مقایسه کارکردهای اجرایی دانش­آموزان دارای اختلال خواندن با دانش­آموزان عادی. فصلنامه تازه­های علوم شناختی، 16(3)، 60-53.

بخشایش، علیرضا؛ برزگر بفرویی، کاظم؛ مرادی عجمی، وجیهه. (1394). تاثیر آموزش حافظه فعال بر عملکرد خواندن دانش­آموزان پسر با ناتوانی یادگیری. فصلنامه افراد استثنایی. 6(22)، ۱۱۰-۹۶.

پاکدامن ساوجی، آذر. (۱۳۸۱). تأثیر آموزش راهبردهای فراشناختی در دانش آموزان دارای مشکل درک خواندن. تعلیم و تربیت استثنائی، 15، ۳۱-۲۰.

 حسین خانزاده، عباسعلی؛ لطیف زنجانی، مونا؛ طاهر، محبوبه. (1395). تاثیر توان­بخشی رایانه­یار بر بهبود کنش­های اجرایی و عملکرد خواندن دانش­آموزان مبتلا به نارسا­خوانی. فصلنامه عصب روانشناسی، 2(2)، (پیاپی7)، 44-24.

حسینی، مریم؛ مرادی، علیرضا؛ کرمی نوری، رضا؛ حسنی، جعفر؛ پرهون، هادی. (1395). بررسی اعتبار و روایی عاملی آزمون خواندن و نارساخوانی (نما). فصلنامه تازه­های علوم شناختی، 18(1)، 34-22.

حمیدی، فریده؛ فیاض­بخش، مرضیه. (1394). اثربخشی آموزش حافظه فعال بر بهبود مهارت خواندن دانش­آموزان نارساخوان. نشریه آموزش و ارزیابی، 9 (35)، 35-13.

 خاکسار بلداجی، محمدعلی؛ عبدالهی، محمدحسین؛ کدیور، پروین؛ حسن­آبادی، حمیدرضا؛ ارجمندنیا، علی­اکبر. (1397). اثربخشی اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ ﻣﺪاﺧﻼت آﻣﻮزﺷﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ، راﯾﺎﻧﻪای ﺣﺎﻓﻈﻪ ﻓﻌﺎل ﺑﺮ ﺗﻮﺟﻪ، ﮐﻨﺘﺮل ﭘﺎﺳﺦ و ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻣﺠﺮی ﻣﺮﮐﺰی ﺣﺎﻓﻈﻪ ﻓﻌﺎل در داﻧﺶآﻣﻮزان ﺑﺎ اﺧﺘﻼل ﯾﺎدﮔﯿﺮی ﺧﺎص. فصلنامه شناخت اجتماعی، 7(2)، 186-173.

سرمد، زهره؛ بازرگان؛ عباس؛ حجازی، الهه. (1393). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: نشر آگه، ویراست بیست و هفتم.

سلطانی کوهبنانی، سکینه؛ علیزاده، حمید؛ هاشمی، ژانت؛ صرامی ، غلامرضا ؛ سلطانی کوهبانی، ساجده. (1392). اثربخشی آموزش رایانه یار بر حافظه کاری بر بهبود کارکردهای اجرایی و عملکرد ریاضیات دانش‌آموزان با اختلال ریاضیات. روانشناسی افراد استثنایی،3(11), ۲۰-۱.‎

شهیم، سیما. (1373). انطباق و هنجاریابی مقیاس تجدیدنظرشده هوشی وکسلر کودکان. شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز، چاپ هفتم.

شهیم،‌ سیما. (۱۳۸۵). مقیاس تجدیدنظر شده هوشی وکسلر برای کودکان. دستورکار و هنجارها. شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز، چاپ چهارم.

 شیخ الاسلامی، علی؛ بخشایش، علیرضا؛ برزگربفرویی، کاظم؛ مرادی­عجمی،‌ وجیهه. (۱۳۹۶). تأثیر آموزش حافظه فعال بر عملکرد خواندن و ظرفیت حافظه در دانش­آموزان دارای ناتوانی خواندن. روانشناسی بالینی، 9، 2، ۴۷-۵۸.

صفرپور دهکردی، ندا؛ وفایی، مریم؛ افروز، غلامعلی. (1390). مقایسه سرعت نامیدن و عملکرد مولفه­های سه­گانه حافظه فعال در کودکان نارساخوان و عادی. فصلنامه ایرانی کودکان استثنایی، 11(1)، 21-1.

صمیمی، زبیر؛ رامش، سمیه؛ کرد تمینی، مسلم. (1395). تاثیر آموزش حافظه کاری مبتنی بر محرک­های هیجانی در بازداری رفتاری مبتلایان به اختلال وسواس فکری- عملی. فصلنامه روانشناسی شناختی، 4 (3)، ۱-۱۰.

عابدی، احمد؛ آقابابایی، سارا. (۱۳۸۹). اثربخشی آموزش حافظه‌ی فعال بر بهبود عملکرد تحصیلی کودکان با ناتوانی یادگیری ریاضی. روانشناسی بالینی، ۲(۴)،‌ ۷۴-۸۱.

علیزاده، حمید. (1384). تبیین نظری اختلال نارسایی توجه – بیش فعالی: الگوی بازداری رفتار­ی و ماهیت خودکنترلی. پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، 5 (3)، 323-348.

کریمی، سمیه؛ عسکری، سعید. (1392). اثربخشی آموزش راهبردهای حافظه فعال بر بهبود عملکرد خواندن دانش­آموزان نارساخوان. فصلنامه ناتوانی­های یادگیری، 3(1)، 79-70.

محمود علیلو، مجید؛ حمیدی، صمد؛ شیروانی، امیر. (1390). مقایسه کارکردهای اجرایی و توجه پایدار در دانشجویان دارای علایم وسواسی- اجباری، اسکیزوتایپی بالا و علایم همپوش با گروه بهنجار. تحقیات علوم رفتاری، 9(3)، 221-216.

مساواتی­آذر، پریسا؛ کیامنش، علیرضا؛ احدی، حسن. (1396). پیش­بینی عملکرد خواندن بر اساس اندوزش کوتاه­مدت و اجرایی مرکزی حافظه فعال در کئدکان 8 و 11 ساله. نشریه آموزش و ارزشیابی، 10(37)، 107-124.

مشهدی، علی؛ رسول زاده طباطبایی، کاظم؛ آزادفلاح، پرویز؛ سلطانی­فر، عاطفه. (1388). مقایسه بازداری پاسخ و کنترل تداخل در کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی و کودکان بهنجار.‎ اصول روانشناسی بالینی، 1(2)، 50-37.

معظمی گودرزی، سعیده؛ فرخی، نورعلی؛ گودرزی، کوروش؛ نظری، ملیکا. (1395). اثربخشی تقویت حافظه فعال با استفاده از رایانه بر عملکرد خواندن و درک مطلب دانش­آموزان نارساخوان. مجله ناتوانایی­های یادگیری، 5(3)، ۱۲۱- ۱۰۸.

میرمهدی، رضا؛ شجاعی، فهیمه. (1395). بررسی و مقایسه نیمرخ مهارت­های عصب روانشناختی دانش­آموزان دارای اختلال یادگیری خاص، دانش­آموزان با نقص توجه- بیش­فعالی و دانش­آموزان عادی. فصلنامه عصب روانشناسی، 2(3)، (پیاپی 6)، 105-89.

نریمانی، ‌محمد. (۱۳۹۱). اثر بخشی آموزش کنترل تکانه بر پردازش هیجانی، تکانشوری و حواس پرتی دانش­آموزان مبتلا به اختلال ریاضی. مجله ناتوانی یادگیری،‌ ۲(۲)،‌ ۱۲۲-۱۰۲.

American Psychiatric Association. (2013). American Psychiatric Association. DSM-5 Task Force. Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5. 5th ed. Washington, D.C.: American Psychiatric Association.

 Baddeley, A. D. (2007). Working memory, thought and action.Oxford: University Press.

Borella, E., carretti, B., &pelegrina, S. (2010). The specific role of inhibition in reading comprehension in good and poor cpmprehenders. Journal of learning disabilities, 43(6): 541-552.

Braver, T. S. (2012). The variable nature of cognitive control: a dual mechanisms framework. Trends in cognitive sciences, 16(2): 106-113.

Covey, T. J., Shucard, J. L., & Shucard, D. W. (2019). Working memory training and perceptual discrimination training impact overlapping and distinct neurocognitive processes: Evidence from event-related potentials and transfer of training gains. Cognition, 182, 2019: 50-72

Carroll, J. M., Mundy, I. R., & Cunningham, A.J. (2014). The roles of family history of dyslexia, language, speech production and phonological processing in predicting literacy progress. Developmental Science, 17, 727–742.

Clair-Thompson, H. L. (2011). Executive functions and working memory behaviours in children with a poor working memory. Executive functions and working memory behaviours in children with a poor working memory. Learning and Individual Differences, 21, 409– 414.

Dahlin, K. I. (2011). Effects of working memory training on reading in children with special needs. Reading and Writing24(4), 479-491.

Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual review of psychology, 64: 135-142.

Diamond, A., & Wright, A. (2014). An effect of inhibitory load in children while keeping working memory load constant. Frontiers in Psychology5: 135-168.

Duell, N., Icenogle, G., Silva, K., Chein, J., Steinberg, L., Banich, M. T., ... & Oburu, P. (2018). A cross-sectional examination of response inhibition and working memory on the Stroop task. Cognitive Development, 47: 19-31.

Fenwick, M. E.; Kubas, H. A.; Witzke, J. W.; Fitzer, K. R.; Miller, D. C.; Maricle, D. E. & Hale, J. B. (2016). Neuropsychological profiles of written expression learning disabilities determined by concordance-discordance model criteria. Applied Neuropsychology Child, 5(2): 83-96.

Gathercole, S. E., Dunning, D. L., Holmes, J., & Norris, D. (2019). Working memory training involves learning new skills. Journal of Memory and Language, 105: 19-42.

Gazzaley, A. C. & Nobre, A. (2012). "Top-down modulation bridging selective attention and working memory. Trends in Cognitive Sciences. 16(2): 129–135.

Hotton, M., Derakshan, N., & Fox. E. (2018). A randomised controlled trial investigating the benefits of adaptive working memory training for working memory capacity and attentional control in high worriers. Behaviour Research and Therapy, 100: 67-77

 Krause-Utz, A., Elzinga, B. M., Oei, N. Y., Paret, C., Niedtfeld, I., Spinhoven, P., & Schmahl, C. (2014). Amygdala and dorsal anterior cingulate connectivity during an emotional working memory task in borderline personality disorder patients with interpersonal trauma history. Frontiers in human neuroscience, 848(8): 1-18.

Kershner, J. R. (2019). Neurobiological systems in dyslexia. Trends in Neuroscience and Education, 14: 11-24.

Lezak, M.D., Howieson, D.B. & Loring, D.W. (Eds.). (2004). Neuropsychological Assessment (4th ed.). New York: Oxford University Press.

Major, R., & Tetley, J. (2019). Effects of dyslexia on registered nurses in practice. Nurse Education in Practice, 35: 7-13.

Meiran, N., Dreisbach, G., & von Bastian, C. C. (2019). Mechanisms of working memory training: Insights from individual differences. Intelligence, 73: 78-87.

McNab, F., Varrone, A., Farde, L., Jucaite, A., Bystritsky, P., Forssberg, H., et al. (2009). Changes in cortical dopamine D1 receptor binding associated with cognitive training. Science, 323(6): 799–801.

 Nelwan, M., Vissers, C., & Kroesbergen, E. H. (2018). Coaching positively influences the effects of working memory training on visual working memory as well as mathematical ability. Neuropsychologia, 113: 140-149

Nevo, E., Brenitz, Z. (2011). Assessment of working memory components at 6 years of age as predictors of reading achievements a year later. Journal of experimental child psychology, 109(1): 73-90.

Rao, S., Raj, A., Ramanathan, V., Sharma, A., Dhar, M., Thatkar, P. V., & Pal, R. (2017). Prevalence of dyslexia among school children in Mysore. International Journal of Medical Science and Public Health, 6(1): 159-164.

Salmi, J., Nyberg, L., & Laine, M. (2018). Working memory training mostly engages general-purpose large-scale networks for learning. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 93: 108-122

Schmitt, S. A., Purpura, D. J., & Elicker, J. G. (2019). Predictive links among vocabulary, mathematical language, and executive functioning in preschoolers. Journal of Experimental Child Psychology, 180: 55-68

Schneider, D., Göddertz, A., Haase, H., Hickey, C., & Wascher, E. (2019). Hemispheric asymmetries in EEG alpha oscillations indicate active inhibition during attentional orienting within working memory. Behavioral brain research359: 38-46.

Schwarb, H.; Nail, J. & Schumacher, E. H. (2015). Working memory training improves visual short-term memory capacity. Psychological research, 80(1): 128-148..

Schweizer, S., Grahn, J., Hampshire, A., Mobbs,D., & Dalgleish, T. (2013). Training the emotional brain: improving affective control through emotional working memory training. The Journal of Neuroscience, 33(12): 5301-5311.

Smith-Spark, J. H., Henry, L. A., Messer, D. J., Edvardsdottir, E., & Zięcik, A. P. (2016). Executive functions in adults with developmental dyslexia. Research in developmental disabilities53: 323-341.

Snowling, M. J., & Hulme, C. (2012). Annual Research Review: The nature and classification of reading disorders–a commentary on proposals for DSM‐5. Journal of Child Psychology and Psychiatry53(5), 593-607.

St Clair-Thompson H. L. (2011). Executive functions and working memory behaviors in children with a poor working memory. Learning and Individual Differences. 21: 409–414.

   Traverso, L., Mantini, C., Usai, M., & Viterbori, P. (2015). The Relationship Between Inhibition and Working Memory in Preschoolers: Evidence for Different Inhibitory Abilities. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 39, 3–27.

Baddeley, A. (2000). The episodic buffer: a new component of working memory? Trend in Cognitive Sciences, 4(11): 417-423.

Bock, A. M., Gallaway, K. C., & Hund, A. M. (2015). Specifying links between executive functioning and theory of mind during middle childhood: Cognitive flexibility predicts social understanding. Journal of Cognition and Development, 16(3): 509-521.

Stroop, J. R. (1935). Studies of interference in serial verbal reactions. Journal of experimental psychology, 18(6):643-6

 nic Journal of Elementary Education, 10(3), 331-337.