نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سیده فاطمه موسوی گاوگانی
• عزت اله احمدی
• حسن بافنده قراملکی

دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

این پژوهش با هدف مدل‌یابی رابطه کیفیت خواب و انعطاف‌پذیری شناختی با نقش میانجی خستگی ذهنی انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادی و از نظر ماهیت، کمی است و با استفاده از روش توصیفی– همبستگی و مدل‌سازی معادلات ساختاری اجرا شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان دانشگاه شهید مدنی آذربایجان بود که از میان آنان، ۴۵۷ نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. به‌منظور گردآوری داده‌ها، از پرسشنامه کیفیت خواب پیتزبورگ (PSQI)، خرده‌مقیاس خستگی ذهنی از پرسشنامه چندبعدی خستگی اسمتس (MFI) و پرسشنامه انعطاف‌پذیری شناختی دنیس و وندروال (CFI) استفاده شد. داده‌های به‌دست‌آمده با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. نتایج ارزیابی مدل حاکی از برازش مطلوب آن با داده‌های گردآوری‌شده بود (0.92=RMSEA=0.06 ،CFI). یافته‌های پژوهش نشان داد که کیفیت خواب پایین به‌طور معناداری با کاهش انعطاف‌پذیری شناختی (P=0.001،β=-0.25) و افزایش خستگی ذهنی (P=0.001،β=0.53) همراه بود. همچنین خستگی ذهنی با کاهش انعطاف‌پذیری شناختی رابطه معنادار داشت (P=0.001،β= -0.39). نتایج مدل معادلات ساختاری حاکی از آن بود که خستگی ذهنی به‌طور معناداری نقش میانجی در رابطه بین کیفیت خواب و انعطاف‌پذیری شناختی ایفا می‌کند و اثر غیر مستقیم کیفیت خواب بر انعطاف پذیری شناختی از طریق خستگی ذهنی معنادار است (P=0.001،β=-0.21). بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که کاهش کیفیت خواب با افزایش خستگی ذهنی همراه است و این امر می‌تواند به تضعیف انعطاف‌پذیری شناختی دانشجویان منجر شود. این نتایج بر اهمیت توجه به بهداشت خواب و مدیریت خستگی ذهنی در ارتقای کارکردهای شناختی تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• کیفیت خواب
• انعطاف پذیری شناختی
• خستگی ذهنی

موضوعات

• روانشناسی

عنوان مقاله [English]

Modeling the Relationship Between Sleep Quality and Cognitive Flexibility: The Mediating Role of Mental Fatigue

نویسندگان [English]

• Seyyedeh Fatemeh Mousavi Gavgani
• Ezzatollah Ahmadi
• Hassan Bafandeh Gharamaleki

Azarbaijan Shahid Madani University

چکیده [English]

This study aimed to model the relationship between sleep quality and cognitive flexibility with the mediating role of mental fatigue.The present research is fundamental in terms of purpose and quantitative in nature and was conducted using a descriptive–correlational design and structural equation modeling. The study sample consisted of 457 students from Azarbaijan Shahid Madani University, selected through convenience sampling. Data were collected using the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), the mental fatigue subscale of the Multidimensional Fatigue Inventory (MFI), and the Cognitive Flexibility Inventory (CFI) developed by Dennis and Vander Wal. The collected data were analyzed using SPSS and AMOS software. The findings indicated that the proposed model demonstrated an acceptable fit to the data (RMSEA = .06, CFI = .92). Poor sleep quality was significantly associated with reduced cognitive flexibility (β = −.25,p = .001) and increased mental fatigue (β = .53, p = .001). In addition, mental fatigue was negatively associated with cognitive flexibility (β = −.39, p = .001). Structural equation modeling further revealed that mental fatigue significantly mediated the relationship between sleep quality and cognitive flexibility. The indirect effect of sleep quality on cognitive flexibility through mental fatigue was also significant (β = −.21, p = .001).Overall, the results suggest that poor sleep quality may impair cognitive flexibility by increasing mental fatigue among university students. These findings underscore the importance of promoting sleep hygiene and reducing mental fatigue to enhance cognitive functioning in academic settings.

کلیدواژه‌ها [English]

• Sleep quality
• Cognitive flexibility
• Mental fatigue